معاونت در جرایم غیر عمدی

حیدر منصوری

یکی از موضوعاتی که در بین حقوقدانان کیفری محل مناقشه واقع گشته و بحث و جدل های زیادی بر سر آن ایجاد شده، بحث معاونت در جرایم غیر عمد است، بدین گونه که عده ای را عقیده بر آن است که اصلا معاونت در جرایم غیر عمد قابل تصور نیست  در مقابل عده ای دیگر بر این عقیده اند که می توان در جرایم غیرعمد نیز فرض معاونت را متصور بود علی ایحال در این مجال ما به صورت مختصر به بررسی استدلالات طرفین خواهیم پرداخت و در آخر ضمن نتیجه گیری موضع خود را در این راستا مشخص می نماییم.

تعاریف و مفاهیم

لازمه ی شروع و آغاز هر گفتمان علمی این است که واژه ها و اصطلاحات آن بحث به نحو صحیح و دقیق مورد مداقه قرار گرفته تا به نتیجه مطلوب و مورد نظر دست یافت به همین بهانه در این قسمت ما به بررسی مفهوم معاونت و همچنین جرم غیرعمد می پردازیم.

تعریف معاونت

به طور کلی می توان اظهار داشت که معاون شخصی است که بدون آنکه در عملیات اجرایی حضور پیدا کند، مباشر را از طریق تحریک تشویق ترغیب تهدید تطمیع دسیسه فریب و نیرنگ، تسهیل ارتکاب جرم، به انجام جرم مصمم کند یا به طور کلی به او کمک کند.

جرم غیرعمد

در یک تقسیم بندی کلی جرم را به عمد و غیر عمد تقسیم بندی می کنند. معیار و ملاک در این تقسیم بندی عنصر روانی حاکم بر این جرایم است. عنصر رواني جرم عبارت از:"رابطه رواني يا ذهني بين مرتکب جرم و پديده مجرمانه". اين عنصر رواني در جرائم عمدي عبارت است از:"رفتار ارادي توأم با قصد مجرمانه"يعني هرگاه رفتار مجرمانه با سوءنيت جزايي توأم باشد جرم عمدي محسوب مي‏شود.عنصر رواني جرائم غير عمدي عبارت است از:"اراده فعل يا ترک فعل توأم با تقصير يا خطاي جزايي" تقصیر یا خطای جزایی نیز عبارت است از بی احتیاطی بی مبالاتی و عدم رعایت مقررات و نظامات دولتی پس جرایم غیر عمد، جرایمی است که در آنها مرتکب فقط اراده ارتکاب عمل را دارد و به هیچ وجه خواستار نتیجه نیست. مثلا در تصادف منجر به فوت راننده فقط قصد و اراده راندن اتوموبیل را داشته و هیچگاه کشتن عابر پیاده را در مخیله خود دنبال نکرده است.

معاونت در جرایم غیر عمدی

اینک که معنا و مفهوم معاونت در جرم و همچنین جرم غیرعمدی روشن شد به سراغ مسئله اصلی این نوشتار می رویم و آن اینکه آیا در جرایم غیرعمد معاونت قابل تصور است؟ در جواب به این سوال حقوقدانان را اختلاف است؛ عده ای قائل به این هستند که می توان چنین فرضی را متصور بود من باب مثال مرحوم دکتر نوربها در کتاب «زمینه حقوق جزای عمومی» مرقوم می دارد که در عمل می توان چنین فرضی را متصور بود ایشان برای اثبات این مدعا مثالی را بدین شرح مطرح می نمایند" به عنوان مثال راننده ای که تحت تاثیر تشویق و ترغیب دوستش که در کنار دست او نشسته است با تخطی از سرعت مجاز عابری را مجروح یا مقتول می کند، به عنوان مباشر جرح یا قتل قابل مجازات و تعقیب است و دوست او را نیز می توان به عنوان معاون تعقیب و مجازات کرد؛ در چنین حالتی ملاحظه می شود که معاون کلیه عناصر تشکیل دهنده بزه را در خود جمع دارد." ایشان همچنین استدلال می کنند که اطلاق ماده 43قانون مجازات اسلامی چنین تفسیری را برمی­ تابد. در همین ارتباط نیز دیوان کشور ایران در رای 2764که شعبه 5در سال1316 صادر کرده بود این دیدگاه را مورد پذیرش قرار می داد.

در مقابل اکثریت قریب به اتفاق حقوقدانان کشورمان معتقدند که معاونت در جرایم غیرعمد ممکن نیست ایشان در توجیه نظرشان استدلالتی را به شرح آتی ذکر می نمایند؛

1)      لازمه تحقق معاونت وجود وحدت قصد مابین مباشر و معاون جرم است و ماده 43 قانون مجازات اسلامی در تبصره یک خویش بر این امر تصریح دارد حال در فرض جرم غیرعمد یعنی جایی که مباشر اصلی خود قصد ارتکاب جرم را ندارد ما چگونه قائل به وحدت قصد شویم مگر غیر از این است که به علت نداشتن قصدمجرمانه توسط مباشر؛ وحدت قصد موضعا منتفی است.

2)      مضافاً از ارکان معاونت وجود سونیت است حال چگونه می توان در جرم غیرعمد که مباشر فاقد سونیت است برای معاون سونیت متصور بود؟ 

اینها ایراداتی است که به راحتی نمی توان از کنار آنها گذشت و با نگاهی به نحوه نگارش ماده چهل و سه قانون مجازات اسلامی و تامل در آن درخواهیم یافت که استدلالات گروه دوم منطقی تر و با نظر قانونگذار سازگارتر است در همین ارتباط نیز کمیسیون عالی استفتائات شورای عالی قضایی بر این رویه صحه گذاشته و قائل به نظر دوم است.

نتیجه؛ در پایان این نوشتار ما برآنیم که با توجه به نحوه نگارش ماده43قانون مجازات اسلامی؛ تا اتخاذ یک سیاست کیفری روشن و شفاف از جانب قانونگذار بهتر آن است که فرض معاونت در جرایم غیرعمدی را منتفی بدانیم چرا که اگر قائل به چنین فرضی باشیم نه تنها اجتهاد در مقابل نص نموده بلکه به تفسیر موسع نیز دست یازیده ایم که بر خلاف اصول مسلم و پذیرفته شده حقوق کیفری است.

 

 

+ نوشته شده توسط حیدر منصوری در یکشنبه بیست و دوم اسفند 1389 و ساعت 12:18 |


Powered By
BLOGFA.COM